کشتیرانی ج.ا.ا
|
اندیشه تاسیس یک شرکت مستقل کشتیرانی درمحافل بانکی وبازرگانی کشور هنگامی قوت گرفت که افزایش حجم واردات کشور و ورود و خروج بی رویه کشتی های خارجی دربنادر داخلی موجب بروز مشکلاتی در کشور شد و آبرخی مسولان را به مطالعه و بررسی طرح تاسیس نخستین وبزرگترین شرکت کشتیرانی ایرانی واداشت.به ویژه اینکه نیاز به یک حمل ونقل دریایی منظم وملاحظاتی چون موقعیت جغرافیایی خاص ایران ,داشتن مرزهای طولانی آبی , دسترسی به آبهای گرم وحساسیت حیاتی حمل ونقل کالا ازطریق دریابر این مهم موثر واقع شد و مطالعاتی ازسوی سیستم بانکی وسازمان برنامه و بودجه دراین زمینه به عمل آمد.
شرکت های کشتیرانی:
- گروه اول :
این گروه شامل مالکان و فرستند گان بزرگ صنعتی در صنعت نفت، آهن و فلز، صنایع شیمیایی، کاغذ و محصولات جنگلی، صنعت خودرو، صنایع غذایی و … می باشند. بار آنها به اندازه ظرفیت کامل کشتی است و نیاز به حمل و نقل به صورت منظم و مستمر وجود دارد. بنابراین این گروه یا خود مالک کشتی هستند و از ناوگان خود برای حمل و نقل استفاده می کنند و یا از طریق اجاره بلند مدت، اداره کشتی را به عهده می گیرند. این شیوه کشتیرانی، کشتیرانی صنعتی نامیده می شود.
برآورد شده است که حدود نیمی از ناوگان نفتکش یا متعلق به شرکتهای نفت است و یا توسط آنها اجاره بلند مدت شده است. و در بازار فله خشک، حدود ۳۰% ظرفیت کشتی های موجود، متعلق به شرکتهای بزرگ صنعتی است. با فرض اینکه این ناوگان شخصی بهره وری یکسانی با بقیه ناوگان دارند، نتیجه می گیریم که حدود ۱۶۰۰ تا ۲۰۰۰ میلیون تن بار توسط خود صنایع حمل می شود و این بدین معناست که این مقدار بار، خارج از بازار آزاد کشتیرانی است.
- گروه دوم :
مالکان و فرستند گان کالای فله ای هستند که محموله زیادی دارند اما نیاز آنها به حمل و نقل به صورت نامنظم است و یا حتی به صورت منظم و مستمر است اما مالکیت ناوگان شخصی را توجیه نمی کند. مالکان کالا در این بازار اساسا گروههای تجاری و صنعتی کوچک و متوسط و مالکان کالای فصلی مانند غلات، کود، زغال سنگ، الوار و یا دیگر کالاهای فله خشک یا مایع مانند نفت، سنگ معدن و … هستند. این نوع کالاها از طریق کشتیرانی ترمپ حمل و نقل می شوند.
اندازه این بازار بزرگ است. تمام بازار فله مایع یا خشک غیر از آنچه توسط کشتیرانی صنعتی حمل می شود، در بازار کشتیرانی ترمپ قرار دارد. علاوه بر آن، قسمتی از کالای متفرقه(عمومی) نیز با کشتیرانی ترمپ جابجا می شود. در حقیقت بیان اینکه دقیقا چند تن بار متعلق به این بازار(کشتیرانی ترمپ) است غیر ممکن است. اما به هرحال می توانیم برآورد کنیم که این میزان بار تقریبا ۴۵% کل کالای مورد حمل و نقل جهان را تشکیل می دهد.
- گروه سوم :
این گروه، مالکان کالاها و بسته هایی هستند که بار آنها خیلی کوچکتر از فضای انبارهای کشتی است؛ خواه نیاز آنها به حمل و نقل منظم باشد یا نامنظم. این نوع کالاها در حمل و نقل دریایی، کالای متفرقه یا عمومی و یا جنرال کارگو نامیده می شوند. فرستند گان این کالاها باید از خدمات کشتیرانی لاینر – خطوط منظم – استفاده کنند. کالاهای متفرقه ای که با خدمات لاینر حمل و نقل می شوند، ۱۵- ۱۰% کل تجارت دریایی جهان و تقریبا ۱۰۰۰-۸۰۰ میلیون تن بار را در هر یک از سالهای اخیر تشکیل می دهند. بیشتر کشتی هایی که در کشتیرانی لاینر استفاده می شوند، کشتی های جنرال کارگو (حمل کننده کالای متفرقه)، کشتی های رورو (Roll On-Roll Off ) و کشتی های کانتینربر هستند
در صنعت حمل و نقل دریایی، بازار کشتیرانی یک بازار رقابتی است. زیرا تعداد زیادی از مالکان کشتی و فرستند گان بار می توانند آزادانه وارد این بازار شوند یا از آن خارج شوند. بازار کشتیرانی ترمپ –خطوط نامنظم – و لاینر – خطوط منظم – از این نوع بازارها هستند، اگرچه سطح یا درجه آزادی در مفهوم واقعی آن، بین این دو بازار متفاوت است. اما برعکس این دو بازار کشتیرانی، کشتیرانی صنعتی چنین بازار بازی را تشکیل نمی دهد. زیرا در این نوع کشتیرانی، فرستند گان یا مالکان بار، همان مالکان کشتی هستند. بحث ما در اینجا بر کشتیرانی لاینر و ترمپ متمرکز خواهد بود.
تجزیه و تحلیل بالا بر اساس تقاضای حمل و نقل دریایی می باشد. یعنی ویژگی های تقاضای حمل و نقل دریایی نیازمند خدمات گاه به گاه (موقتی) کشتیرانی ترمپ برای بارهای بزرگ و حجیم، و خدمات منظم و مستمر کشتیرانی لاینر برای بسته ها و بارهای کوچک می باشد. حالا نگاهی نزدیکتر به کشتیرانی ترمپ و لاینر از جنبه عرضه حمل و نقل دریایی خواهیم داشت.
کشتیرانی ترمپ و لاینر
کشتیرانی ترمپ:
کشتیرانی ترمپ به خدمات حمل و نقلی که برای نیازهای حمل و نقل یک محموله خاص ارائه می شوند، اشاره دارد. در مورد مسیر و زمان، ثابت نیست. معمولا یک مالک بار نیاز به حمل و نقل خاصی دارد که استفاده کامل از یک کشتی را توجیه می کند. بنابراین عرضه خدمات مناسب برای چنین نیازی از سوی کشتیرانی های ترمپ یا خطوط نامنظم ارائه می شود.
در آغاز تاریخ کشتیرانی، کشتیرانی ترمپ تنها نوع حمل و نقل دریایی بود. آن اکنون نوعی خط کشتیرانی است که بیشتر کالاها در حمل و نقل دریایی جهان از طریق آن جابجا می شود. به حر حال در نتیجه تحول صنعت کشتیرانی، کشتیرانی ترمپ بیشتر در حمل و نقل کالاهای متجانس با کمیت زیاد که اغلب کالاها (مواد) اولیه هستند و بار فله ای نامیده می شوند، مورد استفاده قرار می گیرند.
کالا یا بار فله ای معمولا به کالای بدون بسته بندی و کاملا باز گفته می شود که می تواند با استفاده از تجهیزات ویژه، به آسانی و سریع در کشتی های فله بر بارگیری، صفافی (چیدمان) شود و یا از آنها تخلیه شود. تجهیزات زیادی برای تخلیه و بارگیری کالای فله وجود دارد که به طور گسترده در بنادر استفاده می شوند. مانند پمپ ها، تسمه های نقاله، مکنده ها و … . کالاهایی مانند نفت، غلات، زغال سنگ، سنگ معدن و … کالاهای فله هستند. اصطلاح دیگری با عنوان «نیمه فله» نیز در مورد کالاهایی که از نظر ماهیت، متجانس و در ظاهر یکسان و همانند هستند اما باید دانه دانه، تکه تکه و به صورت جدا از هم تخلیه و بارگیری شوند، استفاده می شود. مانند الوار (کنده درخت)، محصولات فلزی، بارهای کیسه ای مانند سیمان، کود شیمیایی، کاکائو، قهوه و … .
ویژگی بارز حمل و نقل کالای فله، هزینه بسیار پایینی است که از طریق اقتصاد مقیاس حاصل می شود. به علت ویژگی های فیزیکی کالای فله، کشتی های فله بر می توانند خیلی بزرگ ساخته شوند. برای مثال بزرگترین نفتکش امروزی، ۵۰۰۰۰۰ تن DWT و بزرگترین کشتی فله بر (فله خشک) ۳۵۰۰۰۰ تن DWT می باشد.
برای توضیح سایز فوق العاده کشتی های فله بر و مزیت های اقتصادی ناشی از آن، سه مورد باید ذکر شود:
اول اینکه:
نیاز زیادی به کالای فله در بازار وجود دارد.نیاز بازار به کالایی مانند نفت، زغال سنگ، سنگ آهن، همیشه با کمیت بالا وجود دارد و به حمل و نقلی نیاز دارد که بتواند این نیاز را برطرف کند. نیاز مداوم و عظیم بازار، نه تنها فله برهای ویژه را، بلکه ترمینالهای ویژه را نیز توجیه می کند.
دوم اینکه:
کالای فله ای، اغلب مواد خام اولیه و متجانسی است که حمل و نقل کالا را به شکل باز و بدون بسته بندی ممکن می کند.
سوم اینکه:
به علت باز بودن و ماهیت متجانس، کالای فله ای می تواند به سرعت در بنادر با استفاده از تجهیزات ویژه جابجا شود.
ترمینالهای ویژه حمل و نقل کالای فله -تر (مایع) یا خشک- معمولا مشخصات زیر را دارند:
۱٫ عمق زیاد آب:
از آنجایی که اندازه کشتی های فله بر خیلی بزرگ است، عمق زیادی در بنادر لازم است. عمق آب ممکن است بر اساس انواع مختلف کالای فله ای و کشتی ها، بین ۱۲ تا ۱۷ متر باشد.
۲٫ تجهیزات ویژه تخلیه و بارگیری:
برای دستیابی به بهره وری بالا، هر یک از تجهیزات برای هدف خاصی ساخته می شوند. یک ترمینال کالای فله خشک، به طور عادی می تواند یک کشتی فله بر را با سرعت ۲۰۰۰۰-۱۰۰۰۰ تن در روز بارگیری و یا حتی تخلیه کند.
۳٫ تسهیلات و محوطه انبار داری بزرگ:
مخزن های نفت، سیلوهای غلات و با محوطه های بزرگ انبار داری باز یا بسته، معمولا نشانه هایی از ترمینالهای فله هستند.
۴٫ اتصال و پیوند خوب حمل و نقل پیش رونده:
کالای فله معمولا مواد خام با ارزش واحد پایین است. حمل و نقل زمینی کالای فله، همانند حمل و نقل دریایی آن، هزینه کمی دارد. بنابراین ترمینالهای کالای فله به خوبی به سیستم راه آهن متصل شده اند.
کالای فله در بازار کشتیرانی ترمپ حمل و نقل می شود. اما تنها کشتی های فله بر نیستند که در بازار کشتیرانی ترمپ فعالیت می کنند. کشتی های جنرال کارگو ، رورو و حمل کننده های الوار و … نیز گاهی در این بازار مشاهده می شوند. تنها شرط این است که مسیر یابی و زمان بندی حمل و نقل، متناسب با نیاز باری انجام شود که به مقدار کافی برای استفاده از فضای کامل کشتی موجود باشد. بعضی از کالاهای متفرقه مانند محصولات فلزی، قهوه، دانه های کاکائو با کمیت زیاد موجود می باشند و بنابراین با کشتیرانی ترمپ حمل و نقل می شوند.
